sanayi envanterimiz yok. kuruluş alanlarına , insan kaynakları veya kapasiteye müteveccih veriler kemiksiz değil. endüstri bakanı yengi çağlayan , göreve geleli beri sürekli konunun dair gidiyor.

tobb ile diğer mesleki teşkilatları de işin içine katarak epey uzaklık aldı. temennimiz bir an önce bu verilere idrak şansı doğmasıdır. şimdilik elimizdeki genişlik baş veri isoâ?nun 500 kocaman işleyim şirketi listesidir.

bu liste , sadece türkiye`deki ilgililer için değil , dünyaya dahi verebileceğimiz nadir istatistiklerdendir. sıkıntılı tek yıl daha geçiriyoruz. sabık kamer bir tv kanalından röportaja geldiklerinde , 500 heybetli şirket verileriyle ilgili bir tespitte bulunmuştum. \"kã¢rlılıkları artacak\" , \"listeye yeni isimler girecek\" tespitimde beni yanıltmadılar. bunu hatırlatmamın sebebi; gündelik ekonomik sıkıntılarla 500 büyük arasında doğrudan bir münasebet olmadığını göstermekti. liste açıklanmadan da ancak dost meclisinde şunu belirttim: â?tüpraş yine en büyük olur. pekâlâ siz tüpraş`ı mı yeğleme edersiniz , turkcell`i mi?\" herkes turkcell`i yeğleme etti. demek 500 büyük şirket listesini iyi okumak gerekiyor. turkcell tek hizmet şirketi , tüpraş ise sanayi. pek çok saplantı gözünden kaçıyor. finans şirketleri gibi iş şirketleri de listeye girmiyor.

sanayi bakanı yengi çağlayan da açıkladı. türkiye`de şirketler yekûn 98 bilyon ytl kã¢r etmiş. bu kã¢rın yüzde 50`sini bin 546 şirket elde etmiş. pareto yasası burada bile işliyor: ülkenin gelirinin yüzde 80`i , nüfusun yüzde 20`si tarafından elde edilir. ilk sefer italyan ekonomist vilfredo pareto`nun 1906 yılında ortaya attığı \"yüzde 80 - yüzde 20 kuralı\"nı richard koch iş dünyasına uygular. nüfus gelir bağlamındaki bu örnek günümüzde yapılanma , eğitim gibi yerlerde kullanılıyor. türkiye`de bile ihracatın yüzdelik 80`ini üç bin şirket gerçekleştirir. elimizde envanter olmadığı için 2 milyon 100 bin şirketin hangilerinin faal , hangilerinin hizmet veya tarım şirketi olduğunu tam bilemiyoruz. gene de pareto kuralı`nın burada da işlediğini görüyoruz.

türkiye bir sanayi ülkesi mi? sonra teknolojide rekabetçi konumunu sürdürülebilir kılabiliyor mu? son yayınlanan verilerde bunun detaylarını bulma şansımız var. türkiye`de dışsatımın yüzde 90`ını işleyim şirketleri gerçekleştiriyor. 1982 yılından bu yana türkiye ekonomisinde , sanayi sektörü anne alan namına büyümenin de lokomotifi durumundadır. dar , lokomotif özelliğinin gittikçe zayıfladığına işaret etmektedir. yetkililer daima açıklıyor: \"türkiye , ab`nin genişlik güvenilen limanıdır. gelip yatırım yapsınlar\". 1998â?da akan fiyatlarla işleyim sektörünün gsyih içindeki payı yüzdelik 26 , sekiz iken , 2007`de bu pay yüzde 19 , 5`e gerilemiştir. tıpkı şekilde imalat sanayinin gsyih içindeki payı da yüzdelik 23 , 9`dan yüzdelik 16 , beş inmiştir.

1970 yılının ilk 10 şirketiyle bugünkünü kıyaslayalım: 1. türkiye demir polat işletmeleri , 2. ereğli demir polat , 3. türkiye selüloz okunuşu kağıt , 4. türkiye çimento sanayii , 6. şişe ile cam fabrikaları , 7. arçelik , 8. güney işleyim , 9. bossa , 10. azot sanayii. 2007 listesiyle kıyasladığımızda ereğli ve arçelik dış bütün liste yenilenmiş durumda. 1970`deki listenin ilk 10 şirketini incelediğimizde ıse daha dramatik bir tablo görüyoruz. listedeki şirketlerin üçte biri ya kapanmış ya dahi sair şirketlerle birleşmek zorunda kalmış.

bir öbür taalluk çekici durum ise 1970`te listenin ilk 4 kamuya ilişik şirketlerden oluşuyor. zaman ön 10`daki eüaş yani elektrik üretimi şirketinden diğer kamu şirketi yok. sanırım seneye listede o dahi kamu şirketi olarak yer almayabilir.

fikri türkel