İktisat

	İktisat
	2008-07-24 11:07:09

İktisat

tutum bazı ana bölümlere ayrılabilir. mikro tutum tüketiciler , şirketler , tüccarlar ve çiftçiler gibi ekonomik birimlerin tekil davranışlarını ele alır. makro ekonomi ise bir ekonomideki irat düzeyi , toplam çalışan sayısı ve yekün yatırım miktarı kabilinden büyüklükler üzerinde durur. iktisadın sadece başka dah olan kalkınma iktisadında , iktisadi etkinliğin bugün içindeki değişimi ve belli bir dönemdeki örgütlenmesi ele alınır , iktisadi gelişmeyi sürekli kılacak kurumlar incelenir. bu bölümlerin içinde kamu maliyesi , para okunuşu bankacılık , uluslararası girişimci , emek , endüstri örgütlenmesi , tarımsal iktisat gibi iktisadın özel ilgi alanları yer alır. iktisadın araştırma alanları öteki toplumsal bilimlerin , bahusus de politika biliminin ilgi alanıyla kesişir , ama iktisat temelde malların üretimi , değişimi ve tüketimiyle ilgili meseleler üzerinde yoğunlaşır.

genellikle iktisadın , İskoçyalı düşünür koca smith`in an inquiry into the nature and causes of the wealth of nations ( 1776; ulusların zenginliği , 1985) adlı yapıtını yayımlamasından bilahare tek başına bilim haline geldiği kabul edilir. bununla bile iktisadi olgular smith`den evvel de tartışma konusu olmuş. emektar yunanlılar ile ortaçağ skolastik düşünürleri bu konuda ehemmiyetli katkılarda bulunmuşlardır. 15. yüzyıl 18. yüzyıllar arasında , bugün merkantilizm olarak bilinen ve ekonomik milliyetçiliği temel alan öğreti yaygınlık kazandı. 18. yüzyılda fransız fizyokratları oldukça ileri düzeyde bir iktisadi model geliştirdiler. ama tutum üstüne ilk kapsamlı incelemeyi kaleme alan okunuşu sonraki kuşakların kökleşik ekonomi mektebi olarak adlandıracakları öğretiyi geliştiren a. smith oldu. smith , ulusların zenginliği adlı yapıtında , ıktisadi gelişmeyi hızlandıran ya da engelleyen etkenleri ele alarak merkantilistlerin görüşlerine karşı erkin ticareti savunmuş , ülke) girişim sisteminin işleyişini incelemiştir. ona göre rekabetçi bir kez piyasada bireylerin fiyatlar vermek son paye ufak bir etkisi vardır; fiyatları veri olarak almak zorunda olduğundan yalnızca bu fiyatlarla alacağı ya da satacağı malların miktarlarını değiştirebilir. ama biricik tek bireylerin eylemlerinin toplamı fiyatı belirler. a. smith`in sıkça kullandığı deyimle piyasanın \"görünmez eli\" , bireylerin amaçlarından bağımsız bir toplumsal sonuca yol açarak piyasada dengeyi sağlar. a. smith`in yapıtında basit düzeyde ele alınan değer (ya dahi fiyat) , bölüşüm , uluslararası ticaret ve nakit kuramları , bütün eksikliklerine rağmen , alışılmış okunuşu çağdaş iktisadın taban taşlarını oluşturur.

david ricardo`nun principles of political economy and taxation ( 1817; siyasal iktisadın okunuşu vergilendirmenin ilkeleri) adlı yapıtı , bir yönüyle ulusların zenginliği üzerine basit sadece eleştirel yorum olmakla birlikte , başka bir açıdan , gelişmekte olan siyasal tutum bilimine önemli katkılarda bulundu. ricardo`nun geliştirdiği sistemin temelinde , sınırlı topraklar üzerinde yetiştirilen tarımsal ürünlerin maliyetlerinin sürekli artmasından dolayı iktisadi büyümenin er geç duracağı düşüncesi yatar. bu düşüncenin önemli bir öğesini , thomas robert malthus`un essay on population ( 1798; nüfus hakkında deneme) adlı yapıtında açıkladığı nüfus kuramı oluşturur. ricardo`ya göre , işgücü arttıkça , büyüyen nüfusu katmak ayrılmış gerekli tarımsal mahsuller , ancak daha verimsiz topraklar işlenerek ya bile ekilmekte olan topraklarda daha çok sermaye ve emek kullanılarak elde edilebiliri ücretlerin düşük tutulmasına karşın , rantların sürekli olarak yükselmesinden dolayı , kã¢rlar tıpkı oranda artmaz. göç gelişmeden yarar sağlayanlar toprak sahipleridir. ricardo bu soruna çözüm namına ingiltere`nin diğer ülkelerden bozuk buğday ithal etmesini önermiş , belirli benzer sanayi dalında uzmanlaşıp ihracata yönelmesinin ingiltere`ye yarar sağlayacağını kanıtlamak amacıyla \"karşılaştırmalı maliyetler yasası\"nı geliştirmiştir. ona bakarak , ticaretten sağlanan yaran ülkeler arasındaki maliyet farkları değil , her ülkenin ekonomisinin başka dalları arasındaki maliyet farkları belirler. göreceli olarak daha ucuz üretebildiği malların üretiminde uzmanlaşan ile diğer mallan ithal fail bir ülke bundan yarar sağlar. böylece , örneğin , hindistan oldukça ucuz bir yollu üretebildiği dokumacılıkta uzmanlaşmalı ve ingiltere`den sermaye mallan ıthal etmelidir. ricardo`nun bu yasası 19. yüzyılın azade ticaret

19. yüzyılın ortalannda karlmarx kapitalist sistemin çelişkileri üzerinde durarak rekabetçi piyasa kuramlanna köklü eleştiriler yöneltti. oluşturduğu ilmî sosyalizm öğretisinin bir parçası olarak marksist iktisat kuramını geliştirdi. ona göre , siyasal iktisadın temel konusunu , üretim tam insanlar ortada kurulan ve üretim ılişkileri denen sosyal ilişkiler oluşturur. kıymet ise , mallar arasındaki niceliksel bir ilinti değil , tarihsel koşulların , biçimlendirdiği toplumsal bir kez kategoridir. iktisadi anlamda değerin tek yaratıcısı adam emeğidir , dolayısıyla kapitalist düzende kã¢hn kaynağını , işçilerin yarattıktan değerle kendilerine ödenen ücret arasındaki fark olan artı değer oluşturur. marx , kapitalizmin temel yasası olarak adlandırdığı bu kurama dayanarak işçilerin kapitalistlerce sömürüldüğünü savunmuştur. marx`a göre bu yasa aynı zamanda kapital birikimi okunuşu üretimin genişlemesinin kaynağıdır. bu yasal işlemesiyle üretici güçler gelişecek ile kapitalizmin çelişkileri büyüyecektir. ayrıca das kapital (kapital , 1936 , 1. cilt 3. bas. 1986 , 3. ten 2. bas. 1990) adlı yapıtında belirttiği gibi anamalcı düzenin iç dinamikleri sonucu işçi sınıfı giderek yoksullaşacak , kã¢r oranı düşecek ve iktisadi dalgalanmalar sıklaşacaktır. ona nazaran , bu dinamikler nedeniyle kapitalizmin yıkılması ve yerine sosyalist aynı toplumun kurulması kaçınılmazdır.

1870`lerden sonra birçok ıktisatçı tam yarışma koşullarında referans dağılımı sorununu incelemeye başladı. aralannda ingiliz iktisatçı stanley jevons , avusturyalı iktisatçı karl menger ve fransız iktisatçı leon mvalras`ın bulunduğu ve marjinalistler olarak adlandırılan bu iktisatçılar emek değer kuramının yerine aykırı yarar kuramını geliştirdiler. bir malın değerini sağladığı faydaya dayandırarak , fiyatlann oluşumunu , mal okunuşu hizmetlerin küsurat büyüklükleri ortada kanunlar yapan tüketici davranışına indirgediler. bu yaklaşım , alışılmış kuramla modern tutum arasındaki aynmı oluşturdu. klasik iktisatçılar , araştırmalannı çalışma ve sermaye miktanndaki değişmenin diyar ekonomisi üzerindeki güçlü konusunda yoğun-laştınrlarken , marjinal fayda yaklaşımını yatkın olanlar üretim faktörlerinin , tüketicilerin tatminini en yüksek düzeye çıkaracak biçimde dağılımı konusuyla ilgilendiler. avusturya tutum okulu değerin belirlenmesinde uç tüketici açısından sağlanan faydanın önemini vurgulayarak klasik iktisadın tümden hükümsüz olduğunu öne sürdü. alfred marshall`ın önderliğindeki İngiliz iktisat okuluysa alışılmış iktisatçıların öğretileriyle ancak uyuşma arayışına girdi. marshall`a göre alışılmış iktisatçılar çabalannı arz üzerinde yoğunlaştınrlarken , marjinal fayda kuramı dileme üzerinde durmuştu; ama fiyatlar hem talep , hem de arz tarafından belirlendiğinden değme iki nazariye da kifayetsiz kalıyordu. marshall , geliştirdiği \"kısmi denge analizini\" belli piyasalara ile sanayilere uygulamaya çalıştı. fransız iktisat okulunun önde gelen ismi leon walras ise iktisadi sistemi genel matematiksel formüllerle açıklayarak marjinal yaklaşımı en ekstrem noktasına götürdü. walras`a göre her malın , kendi fiyatına , başka malların fiyatlarına , tüketicilerin gelirine ve zevklerine merbut namına değişen bir kez \"talep fonksiyonu\" ıle üretim maliyetlerine , müstahsil hizmetlerin fiyatlarına ve yol olgun düzeyine bağlı namına değişen yek \"arz fonksiyonu\" vardır. piyasada değme mal için hem tüketicileri , hem de üreticileri tatmin edecek aynı \"denge\" fiyatı oluşur. modern aynı ekonomide milyonlarca pazar olduğundan \"genel denge\" değme piyasadaki kısmı dengenin eşanlı belirlenmesini içerecektir.

marshall`ın principles of economics ( 1890; iktisadın ilkeleri) adlı yapıtının yayımlanmasından 1929`daki yetişkin bunalım`a kadar geçen dönemde , aykırı fayda kuramını savunan değişik okulların kaynaşmasıyla neo-klasik ekonomi mektebi oluştu. fayda kuramı , tüketici davranışını gelir evet da bedel gibi değişkenlere bağlı namına ele alan aksiyomatik benzer sisteme indirgendi. marjinal kavramının üretime de uygulanması \"marjinal verimlilik\" düşüncesini doğurdu. böylecene ücretlerin , kã¢rların , faizin ile rantlann düzeyini , istihsal faktörlerinin marjinal verimliliğine dayandıran yeni birleşik bölüşüm kuramı geliştirildi. marshall`ın \"dışsal ekonomiler\" kavramını geliştiren öğrencisi arthur pigou kişisel maliyetlerle toplumsal maliyetler arasında ayrım yaparak iktisadın ayn birleşik dalı olan gönenç kuramının temelini attı. mahsus isveçli iktisatçı knut wicksell`in katkılarıyla bile tek hiç mallann fiyatlannın belirlenmesinden ayrı namına genel fiyat düzeyinin belirlenmesi sürecini açıklayan para kuramı geliştirildi.

1930`ların 2 yeniliğini ise tekelci (ya da eksik) yarışma kuramıyla keynesçi iktisat oluşturdu. tekelci rekabet kuramı , eş malın tüm piyasasını tek bir satıcının denetlediği \"saf tekel\" ıle bir bir standart varlık ve çok sayıda satıcıyla nitelenen \"saf rekabet\" arasında kalan bir dizi ayrımlı piyasa yapısını ele alır. kaslı ülkelerin çoğunda dar sayıda büyük şirket piyasaya hâkim durumdadır. bu şirketler bütün yarışma koşullarında tatbik etmek zorunda kalacakları fiyattan daha yüksek bir fiyatı dayatma gücüne sahiptir. eksik rekabet kuramı , fiyat kuramı üzerinde , tartışması günümüze değin uzanan etkiler yaratmıştır. İngiliz iktisatçı john maynard keynes ıse firma dengesi ya da kaynak-lann dağılımı namına ulusal irat okunuşu istihdam düzeyini ele aldı. sorun esasen bir arz ve istek sorunu olmakla birlikte , keynes talebi ekonomideki toplam efektif talep düzeyi , arzı da ülkenin üretim kapasitesi olarak tanımlıyordu. efektif istek üretim kapasitesinin altında kalırsa aylaklık okunuşu resesyon , üzerine çıkarsa enflasyon doğuyordu. keynesçi iktisadın temel ilişki alanı efektif talebin öğeleri olan tüketim , yatınm ile kamu harcamalarıyla ilgili çözümlemelerdir. çalışmalannı yekün istihlak ve yekün yatınm harcamaları gibi makro önemli büyüklükler üzerinde yoğunlaştıran keynes , bu ekonomik değişkenler arasındaki ilişkileri bilinçli olarak basitleştirerek bir dizi pratik soruna uygulanabilecek etkili tek benzer geliştirmiştir.

ii. dünya harbi sonrasında iktisatta önemli bazı değişiklikler ortaya çıktı. önceleri diferansiyel ve integral hesabı dışında matematikten hemen hiç yararlanılmazken , savaştan sonra riyaziye iktisadi araştırmaların temelini oluşturmaya başladı. girdã®-çıktı analizinin gelişmesiyle birlikte baskı kalıbı cebiri ehemmiyet kazandı. iktisatçıları ilk su kesin denklemler yerine eşitsizlikler matematiğiyle surat yüze bırakan ve müteaddit işletme sorununa sayısal analizör getiren doğrusal programlama takım teknikler geliştirildi. matematiksel iktisadın pratik sorunlara uygulanmasıyla beraber matematiksel modeller ve ekonometri gelişti. kavga sonrası yıllarda azgelişmiş ülkelere olan ilginin artması sonucunda kalkınma iktisadı iktisat kuramının önemli bir bölümünü oluşturdu. ayrıca bölgesel iktisat , kentsel iktisat , sağlık iktisadı , terbiye iktisadı üzere yeni füru ortaya çıktı. 1960`ların sonları batı`da iktisadın niteliğiyle ilgili eleştirilerin yoğunlaştığı yıllar oldu. bu eleştirileri yöneltenler , iktisadın ınsan hakları , açlık , yayılmacılık ve nükleer savaş gibi günün büyük sorunlannı da ele alması gerektiğini öne sürdüler. öğretisinin temelini oluşturmuştur.

Etiketler: ekonomi, finansiktisat, ekonomi, şirket, firma, endüstri, mal, key, ödeme, bankalar, yatırım, para, nema, döviz, imf, kriz,