sinir sicakliği esasina gereğince sünekliliğe. bağimli gereç seçimi
gevrek kırılma karakteristiğinin koskocaman ölçüde parçanın formuna ve büyüklüğüne sınırlı olduğu bilgiler , parçanın ölçülerinde yapılan numune boyutlarında geliştirilen deney yöntemleriyle test yapılarak , bu numunelerde keskin çentik evet bile çatlakların gerçek gerilme değerleriyle tetkiki ve sağlanabilir. gevrek kırılma tehlikesi olmadan emniyetli en az işletme sicaklığı hasıl sınır sıcaklığını tespit etmek için önerilen değişik test yöntemleri , form 19l`de görülmektedir.

çatlak tevessül ve çatlak genişlemesi kavramları tarzında ayırım yapmadan malzeme karakteristiğini belirten geçiş sıcaklığının aksine , nokta sıcaklığı tasarımında , çatlak başlamaya karşı emniyet ve mukoza genişlemesine ön emniyet , birbirinden ayrılarak değerlendirilir. birinci durumda , mevcut bir kez çatlağın oturmuş olmayan gelişmesinin olmaması garanti , edilirken , yarık genişlemesine karşı emniyetten yürüyen bir çatlağın durmasının (çatlak durma olanağı) garanti edilmesi sözkonusudur. bu emniyet tasarımlarından hangisinin seçileceği , bir risk ve maliyet sorunudur. süneklilik kriteri için kural olarak , henüz önceden bulunan olan bir çatlağın öngörülen işletme koşullarında stabil sıfır bir gelişme göstermemesidir (emniyet kriteri namına çatlak başlamanın alınması). fakat özel durumlarda , çatlağın durma olanağı da , kullanım için emniyet kriteri namına aimabilir.

gevrek kırılma karşı sıcaklığın yanında , ayrıca hem hariç zorlanma koşullarından doğan ve hem de malzeme özelikleriyle müteallik diğer faktörler bile etkilidir (tablo 128). burada işaret önemli rolü , çentiklerde ya bile çatlaklarda meydana gelen gerilim konsantrasyonları oynar. şekil 190`da , dayanım tipik değerleri akma smın , çekme dayanımı ve kopma gerilmesinin , çentiksiz ve çentikli numunelerde sıcaklığa bağımlılığı görülmektedir. çentik olmadığında , gerçek kesite indirgenmiş kopma gerilmesi , çok düşük sıcaklıklarda (yapı çelikleri için t! sıcaklığı -150 il㢠-200 â°c) çekmece dayanımı , daha filhakika akma smırı değerine düşer. buna karşm mukoza ya da çentik mevcutsa , oldukça koca sıcaklıklarda şekil değiştirme olmaksızın kırılma meydana gelir. t2 sıcaklığı , parçanın kınldığı malzemenin akındırık smın adsal değeri , sıfir süneklilik sıcaklığı ndt (nil-ductihty-transition) olarak tanımlanır. ndt sıcaklığının altında , malzemenin çam sakızı sınırından daha küçük adsal gerilmede de gevrek kınima meydana gelebilir.

büyüyen çentik evet da çatlakla birlikte , kırılma gerilmesi-sıcaklık eğrisi bir sınır değere ulaşana kadar sağa esaslı pay , fazla büyük çentikte de parça meydana gelmez , henüz filhakika bu büyüklük çatlağın büyümesiyle yükselmeye devam etmez. bu durum , yarık durdurma sıcaklık eğrisi cat (crack-arrest-temperature) ile karakterize edilir. cat-eğrisinin çam sakızı sınırına ulaştığı t3 sıcaklığı fte (fracture-transition-elastic) ile ile çekmece dayanımı ile kesişme noktası t4 sıcaklığı ftp (fracture-transition-plastic) ıle tanımlanır. türkçe olarak belirtilirse , cat - deli tevkif sıcaklığı , fte - elastik kırılma geçişi ile ftp - plastik kırılma geçişi olarak ifade edilebilir , örnekle belirtilmek istenirse , alaşımsız yapı çeliklerinde ndt okunuşu ftp arasındaki sıcaklık aralığı , yani adsal gerilme çam sakızı smırı değerine ulaştığında arz küçük hatalı kavuşum kırılma meydana getirdiği sıcaklık okunuşu en büyük çatlağın ilerlemediği sıcaklık arası değer , yaklaşık 70 â°k kadardır.

dayanım ile süneklilik karakteristiklerinin yanında , sıcaklığın azalmasıyla metalik malzemelerin fiziksel özelikleri de değişir , özgül ısı , ısı iletme kabiliyeti ile termik genleşme -273 â°c `ye dek , asimtotik sıfir değerine doğru azalır.

düşük sıcaklıklarda malzemelerin kullanımında birinci planda , süneklilik ve gevrek kırılma güvenliği belirlendiğinden dolayı , bu amaçla daha çok soğukta sünek kalabilen çelikler okunuşu demir sıfır sünek metaller gibi metalik malzemeler ıle darbeye dayanıklı ve takviyeli plastikler kullanılır. özellikle son yıllarda koca gelişme gösteren terebentin taneli faik dayanımlı mikro alaşımlı çelikler , kalitelerine de sadık namına -60 â°c sıcaklığa kadar kullanılabilmektedir. bölüm 5.2`de bu çeliklerle dayalı kapsamlı açıklama verildiğinden , burada tekrar açıklanmamıştır.

metalik malzemelerde , düşen sıcaklıkla birlikte direnç yükselir , yani çekme dayanımı ile akma sınırı artar. ancak , bu durumda sertliğin , sürekli titreşim dayanımının ve eã®astiklik modülünün artacağına dikkat edilmelidir. dayanım karakteristiklerindeki değişimin büyüklüğü , malzemenin kafes yapısına ve strüktürüne bağımlıdır. kübik yüzey merkez kafesli metallerde plastik şekil değiştirme görülmesi için lüzumlu akma sınırı gerilmesinde , sıcaklığa pek dar bağımlılık vardn ve dayanım artma karakteristiğinde dahi önemli bir farklılık görülür. buna karşm , kübik hacim merkez kafesli metallerde sıcaklığa bağımlılık enikonu yüksektir ve dayanım artma karakteristiği yaklaşık sabit kalır. hekzagonal yapılı metaller , düşen sıcaklıkla birlikte çam sakızı gerilmesinde ve dayanımda ortalama bir yükselme gösterirler.

işletme koşullarında gereç karakteristiği için , sıcaklığın azalmasıyla süneklilikte dikkate ölçü önemli miktarda azalma olması , büyük önem taşır. sünekliliğin ifade edilmesinde önemli 1 konsept olan tokluk teriminden , malzemenin çatlak teşmil enerjisine absorbsiyonla karşı koyması ve böylece tarz değiştirme yapmadan meydana gelen gevrek kırılma olayına engel olma kabiliyeti anlaşılır.

düşük sıcaklığa (soğuğa) güçlü yapı maizemelerinin kullanımlan genellikle -40 il㢠-200 â°c arasındadır. bu tip malzemelerin başlıca kullanım meydanları aşağı yukarı gruplanabiã®ir :

çelik kuruluş konstruksiyonları ,
ekstrem klimatik koşullarda etkin iletme tesisleri ve gemiler ,
sıvı hava , tabii (lpg - liguefã®ed petroleum gas ve lng - liquefied natural gas) ve yapay hidrokarbonlar ,
amonyak ve asal gazların , üretim , taşımacılık ve depolama tankları ,
hava okunuşu uzay taşıtları.

teknik gazların konsantrasyonlanyla , bu gazlar için kullanılabilecek malzeme kümleri , tablo 127`de verilmiştir. aynca tasarruf yeri olarak elektroteknikte ve manyetik cihazlar karşı , süper iletken malzemelerde , helyumun kaynama sıcaklığına (-269 â°c) kadar sıcaklıklar karşı bile malzeme gereklidir.

titreşim zorlamalarında gereç tahribatına sebep olan özel bir durum da , alçak peryodã®u yorulmadır (iow cycle fatigue). burada süreli şekil tahrif , nisbeten az frekanslarda meydana gelir. bu tarz zorlamalar , örneğin kuvvet santrallarmda tesisin çalışmaya başlaması ve durdurulmasında , kazanlarda , türbinlerde , boru donanımları ve benzeri parçalarda meydana gelir ile ritmik olarak birkaç dakika ile az gün arasmda süre ile gerçekleşebilir. uygulamada ve deneyimlere dayalı sonuçlarda , düşük peryodã®u zorlamaların- , yüksek frekanslarda ulaşılabilen yük değişimlerinde görülen kırılmaya benzeyen değerler verdiğini göstermektedir. gün etkisi okunuşu bununla bağıntılı sürünme olayları , malzemede ömrü kısaltır